ዶኩመንትስ

http://www.woyengazeta.org/index.php/en/politics/28-tegadlo/711-2015-07-24-13-12-12

ካልኣይን ናይ መወዳእታን ክፋል

ድሕሪ ሳልሳይ ጉባኤ ኢህወደግ ዝቐፀሉ መጥቃዕትታት ኣንፃር ደርግ ተኸታተልቲ እዮም ነይሮም። ሰፊሕ ተሳትፎ ህዝቢ ተጠናኺሩ ዝቐፀለሎምን ጀግንነት ተጋደልቲ ኢህወደግ ደሚቑ ዝተርኣየሎምን መጥቃዕትታት፡-

ወፍርታት ቴድሮስ ክሳብ ቢሉስማ ወልቂጡማ

ወፍሪ ቴድሮስ ኣብ ሚያዝያ 1983 ዓም ዝተኻየደ ኮይኑ ካብ ደብረታቦር ተበጊሱ 603 ኮር ደርግ ብምድምሳስ ጎጃምን ጎንደርን ነፃ ንምውፃእ ዝዓለመ እዩ። እቲ ኮር 35 ሽሕ ስሩዕ ሰራዊት ነይሩዎ። ኣብ ብር ሸለቆ ዝስልጥኑ ዝነበሩ 15 ሽሕ ምልምላት፣ 1,500 ሰራዊት ፖሊስን ካልኦት “ህዝባዊ ሰራዊት” ብዝብል ዝፍለጡ ብ10ታት ኣሸሓት ዝቑፀሩ ዕጡቓትን ዝሓዘ ኣዝዩ ገዚፍ ኮር እዩ።

እዚ ኮይኑ ግና ብጅግንነት ሰራዊት ኢህወደግ ኣብ ዝሓፀረ ግዘ ክድምሰስ ብምውሳን እቲ መጥቃዕቲ ተጀመረ። ነቲ መጥቃዕቲ ብላዕለዋይነት ዝመርሖ ኮማንደር ሓየሎም ኣርኣያ እዩ። እቲ ዝተዓለመሉ ኣይተረፎን፣ መበል 603 ኮር ብጅግንነት ተጋደልቲ ኢህወደግ ምሉእ ብምሉእ ተደምሰሰ። መፅሄት ኣብየታዊ ዴሞክራሲ፣ ኣብ ናይ መስከረም 2003 ፍሉይ ሕታሙ ንሰነዳት ደርግ ሓቢሩ ከም ዘቐመጦ፣  ብወፍሪ ቴድሮስ 38 ሽሕን 487 ሓይሊሰብ ካብ ጥቕሚ ወፃኢ ኮይኑ። 58 ታንክታት፣ 30 መዳፍዕን 10 ቢኤማትን ድማ ተቓፂሎምን ብተጋደልቲ ኢህወደግ ተማሪኾምን።

ጉዕዞ ጀግንነት ተጋደልቲ ኢህወደግ መላሲ ኣይረኸበን። ወፍሪ “ቢሉሱማ ወልቂጡማ” ቀፂሉ።  “ቢሉሱማ ወልቂጡማ” ቋንቋ ኦሮምኛ ኮይኑ ሓርነትን ማዕርነትን ማለት እዩ። እዚ ወፍሪ ካብ ጎጃም ናብ ነቀምቴ/ወለጋ/ ክሳብ ድልድል ኣባይ ኢሉ እውን ኣምቦን ጅማን ዝሸፈነ እዩ። ካብ 19 መጋቢት ጀሚሩ ንሰለስተ መዓልትታት ዝተገበረ ብርቱዕ ኲናት እዩ። ከተማ ነቀምቴ 23 መጋቢት 1983 ዓ.ም ካብ ምንጋጋ ደርጊ ሓራ ወፀአት። ኣብዚ እዋን ኣወዳድባ ሰራዊት ኦህዴድ ኣብ ብርኪ  ሬጅመንትታት ዝበፅሐሉ እዩ ነይሩ። ኦህዴድ  ነቲ ህዝቢ ብምልዕዓል ንሰራዊት ኢህወደግ ደጊፉ  ክቃለስ ኣብ ምግባር ወርቃዊ መሪሕነቱ ፈፂሙ እዩ። ኣብ ወፍሪ በሊሱማ ወልቂጡማ ዝነበረ ኩለመዳይ ተጋድሎ ህዝቢ ኦሮሞ ታሪኽ ኣይርስዖን። ብዝተወደበ መልክዑ ንምግላፅ እምበር ቀደሙ እውን ኣንፃር ስርዓት ደርግ ደው ኢሉ እናተቓለሰ ዝመፅአ ህዝቢ እዩ። ሓገዝ መላእ ህዝቢ ዘይተፈለዮ ሰራዊት ኢህወደግ ብዓወታት ተዓጂቡ ናብ ኣምቦ ተፀግዐ። ናብ ካሊእ ወፍሪ ድማ ተሰጋገረ።

ዕላማ ዋለልኝ ዝተሓንገጠ ወፍሪ

“ሓቀኛ ሃገራዊ መንግስቲ ዝግሃድ፣ ኩሎም ብሄር ብሄረሰባት ኣብ ጉዳያት መንግስቲ ኣብ ማዕርነት ዝተመስረተ ተሳትፎ እንትህልዎም እዩ” ዝበለ ዋለልኝ መኮነን ነይሩ። ካብቶም ኣብ መፈለምታ 1960ታት ዝነበሩ፣ ኣብ ታሪኽ ቃልሲ ተምሃሮ  ላዕለዎት ትምህርቲ ኢትየጵያ ደሚቖም ዝዝከሩ ተቓለስቲ፣ ዋለልኝ መኮነን፣ ማርታ መብራህቱን ጥላሁን ይግዛውን ቅድሚት ይምዘዙ። ዋለልኝ ኣብ ወሎ፣ ፍሉይ ሽሙ ሳዩ ኣብ ዝተብሃለ ቦታ ብ1938 ዓ.ም ተወሊዱ። ተምሃራይ ፖለቲዊ ሳይንስ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ዝነበረ ዋለልኝ፣ ብተምሃሮ እቲ ዩኒቨርሲቲ ኣብ እትዳሎ መፅሄት፣ ኣዝዮም ረዘንትን ንሕቶታት ህዝቢ ተንቲኖም መፍትሒ ዘቐምጡን ፅሑፋት ብምፅሓፍ ይፍለጥ ነይሩ። ሕቶታት ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝምለሱ ብሄራዊ ወፅዓ እንትውገድ ምዃኑ ብተደጋጋሚ ኣቐሚጡ። ማዕርነት ብሄር፣ ብሄረ ሰባት ንክኽበሩ ሓሳብ ኣፍሊቑ፣ ተንቲኑ ተዛሪቡን ፅሒፉን።

ዋለልኝ፣ ብ29 ሕዳር 1965 ዓ.ም፣ ምስታ ንኽትምረቕ መንፈቕ ዓመት ጥራሕ ተሪፋታ ዝነበረት ሕፅይቲ ዶክተር ማርታ መብራህቱን ካልኦት ሓሙሽተ ተምሃሮን ኮይኖም፣ ኣንፃር እቲ ዝነበረ ስርዓት ፊዩዳል ዝነበሮም መትከል ንምግላፅ፣ ኣውሮፕላን ኢትዮጵያ ክጠልፉ ኣብ  ዝገበርዎ ፈተነ ስለ ዝተኸሸፉ ተረሺኖም። ወፍሪ ዋለልኝ እምበኣር ብሽም እዚ ጅግና ዋለልኝ መኮነን ዝተሰየመ እዩ። እቲ እኒ ዋለልኝ ዝተሰውእሉ ዕላማ ንኸዕወት  ብጅግንነት ናብ ኣዲስ ኣበባ ገፁ ዝምርሽ ዝነበረ ሰራዊት ኢህወደግ መጥቃዕቱ ብወፍሪ ዋለልኝ ዝሰየሞ እውን ብምኽንያት እዚ እዩ። እቲ ዕላማ ዋለልኝ ዝተሓንገጠ ወፍሪ፣ ካብ ዕለት 10 ክሳብ 16 ጉንበት 1983 ዓ.ም ክሳብ ደብረብርሃን ሓራ ንምውፃእ ዝተኻየደ እዩ።  እዚ ውፍሪ ብላዕለዋይነት ኣዘዝቲ ሰራዊት ኢህወዴን ፃድቃን ገብረተንሳኤን ሳሞራ ዮኑስን ይምራሕ ነይሩ። በዚ ድማ ከተማ ጣርማ በር ቀፂሉ እውን ደብረብርሃን ኣብ ቁፅፅር ሰራዊት ኢህወደግ ኣተዉ። ጅግና ሰራዊት ኢህወደግ ምንም ዕረፍቲ እንተይገበረ መጥቃዕቱ ብምቕፃል ንናዝሬት/ኣዳማ/ እውን ተቖፃፀረ። ዕለት 16 ጉንበት ድማ ቀንዲ መዋፈርቲ ነፈርቲ ደርግን ዝነበረ ንመዕርፎ ነፈርቲ ደብረዘይቲ /ቢሾፍቱ/ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅሩ ኣውዓሎ። መስተንክራዊ ጅግንነት!!

  ጀግንነት ህዝብን ደንበርበር ደርግን

ህዝቢ ማእኸል ሃገር ነቲ ህዝቢ ትግራይ ኣብ እዋን ኲናት ኣብ ጎድኒ ህወሓት ኮይኑ ዝገብሮ ዝነበረ ጀግንነት ደገሞ። መፅሄት ኣብዮታዊ ዴሞክራሲ ሕታም መስከረም 2007 ዓ.ም፣ ኣብ ወርሒ ሰነ 1982 ዓ.ም ንዝተሓተመ መፅሄት ኣብዮታዊ ዴሞክራሲ ኣጣቒሱ ከም ዝሰነዶ፣  እቲ ደርግ ዝምክሐሉ ብኮ/ል ሰረቀ ብርሃን ዝምራሕ ሳልሳይ “ኣምበሳ” ዝተብሃለ ሰራዊት እንትውቃዕ፣ ህዝቢ ወሎን ሰሜን ሸዋን ብኩለመዳይ ደገፍ ብጅግንነት ተሳቲፉ እዩ።

ኣብ ጉናን ከባቢኡን ዝተገበረ ኣዝዩ ከቢድ ኲናት፣ ካብቲ  ብለካቲት 1981 ዓ.ም መበል 604 ኮር ሰራዊት ደርግ እንትድምሰስ ህዝቢ ትግራይ ዝፈፀሞ መስደመም ጀግንነት ቀፂሉ ኣብ ታሪኽ ኢህወደግ ዝጥቀስ ጀግንነት ብህዝቢ ኣምሓራ ተፈፂሙ እዩ። ንሱ እውን 1,400 መናእሰይ ወዲቑ ዝረኸብዎ ብረት እናልዐሉን  ፀላኢ ዓቕሉ ክፀብብ ዝገብሩ መስተንክራት ብምስራሕን ኣንፃር ደርግ ተኳሺሖም። ኣብቲ ኲናት ንሱ፣ ልዕሊ 15 ሽሕ እንጀራን 22 ኩንታል ቆሎ፣ጥሕንን እንጣጢዕን ምስ መጓዓዝያታቱ ካብ ህዝቢ ተበርኪቱ እዩ። ህዝቢ ንተጋደልቲ ናእድኡ ዝገልፀሉ፣ ሞራል ዝህበሉ፣ ዝሕብሕበሉ መንገዲ ኣዝዩ ዝድነቕ ነይሩ።

ብወፍሪ ቴድሮሰ መበል 603 ኮር ደርግ ድሕሪ ምድምሳሱ ካብ ዋና ኣዛዚ እቲ ኮር ብ/ጀነራል ኣበበ ሃይለስላሴ ሓደ ኣዝዩ ዘሰንብድ ደብዳቤ ናብ መንግስቱ ሃይለማርያም ተልኣኸ። ካብ ትሕዝቶ እቲ ደብዳቤ “ህዝቢ ኣብ ጎድኒ ኢህወደግ እዩ ተሰሊፉ ዘሎ” ዝብል ሙሉእ ሓሳብ ይርከቦ። መንግስቱ ሃይለማርያም ተደናገፀ።  ብድሕሪኡ መንግስቱ ሃይለማርያም፣ ምስቲ ‘ወፍሪ ቴድሮስ’ ዝብል ዕውት ወፍሪ ኢህወደግ ግዲ ከመሳስሎ ደልዩ “ቴድሮስ ግብረ ሃይል” ብዝብል ነቲ ኣብ መራኛ ብኸቢድ ዝተዘበጠ ሳልሳይ “ኣንበሳ ክፍለ ሰራዊት ሓዊሱ ዝተመረፁ ልዕሊ ሰለስተ ክፍላተ ሰራዊት ዝሓዘ ውዳበ ፈጠረ።  ኮይኑ ግና ንሱ እውን ኣይሰመረሉን፤ ተጋደላይ ሓየሎም ኣርኣያ ኣብ ዝመርሖ ግንባር ብዝነበረ ሰራዊት ኢህወደግ ተሓምሸሸ። ኣብዚ እውን እቲ ንደርግ ተስፋ ዘቑረፀ ኩለ መዳይ ደገፍ ህዝቢ ከም ዘለዎ ቀፀለ።

ኦህዴድ ብወገኑ ኣብ ህዝቢ ኦሮሞ ኣትዩ ቀልጢፉ እዩ ተቐባልነት ዝረኸበ። ህዝቢ ኦሮሞ ዕላምኡ ኣረዲኡ ዝመርሕ ዘተኣማምን መሪሕ ውድብ ይደሊ ነይሩ እምበር ብዛዕባ ቃልሲ ኣንፃር ደርግ ምልዕዓል ዝደልየሉ እዋን ኣይነበረን። ተጋደላይ ኣባዱላ ገመዳ ብዛዕባ እቲ ኩነታት ኣብ መፅሄት ዘመን፣ ሕታም መጋቢት 2007 ዓ.ም፣ ቁፅሪ 60 ዝገለፆ ዝኽሪ ነዚ የረጋግፅ። እቲ መጀመርታ 250 ተጋደልቲ ኮይኖም ናብቲ ህዝቢ ምስ ቀረቡ ዝነበረ ኩነታት፣ “ሓይሊ ሰብና ወርሒ እንተይመላእና እዩ ልዕሊ 2000 ዝኾነ።. . .

ምኽንያቱ ጭቆና ዝመረሮ፣ ክጋደልን ህይወቱ ክኸፍልን ዝወሰነ ህዝቢ እዩ ነይሩ” ብምባል ይገልፆ።  “ኣብ ዝኸድናዮ ኢና ማእኸላት መሰልጠኒ ንኸፍት ነይርና” ብምባል እውን ኣብቲ ሓፂር ግዘ  ዝነበረ ዘየቋርፅ ዋሕዚ መናእሰይ ደቂ ኦሮሞ ይዝክር። ኦህዴድ ኣብ ውሽጢ ሓፂር ግዘ ብሬጅመንትታት ዝተዋቐራ ኣሃዱታት ወዲቡ ካብ ወፍሪ ቴድሮስ ክሳብ መወዳእታ ኣብ ዝነበሩ መጥቃዕትታት ታሪኻዊ ተሳትፎ ገይሩ እዩ። እንተ እቲ ሓገዝ ህዝቢ መለክዒ ኣይነበሮን። ብፍላይ ኣብ ወፍሪ ቢሉሱማ ወልቂጡማ ህዝቢ ኦሮሞ ብዝድነቕ መልክዑ እዩ ተቓሊሱ ብዘይዕረፍቲ ሓጊዙ። ብሞራል፣ስንቒ ኾነ ውቑዓት ብምልዓል ተዋሲኡ። ብሓፈሽኡ ህዝቢ ብሰፊሑ ዝተሳተፈሉ፣ ኢህወደግ ብሱል መሪሕነት ዝሃበሉ ጀግንነት ህዝባዊ ሰራዊት ኢህወዴግ ዝተርነዓሉ ውግእ ዝበዝሕ ክፍሉ ተዛዘመ።

ብሄራዊ ሸንጎ እውን ዘይከምወትሩ

መንግስቱ ሃይለማርያም፣ ሰራዊት ኢህወደግ ብዘይዕረፍቲ ናብ ኣንፈት ኣዲስ ኣበባ እንትፅጋዕ ዝሕዞን ዝጭብጦን ስኣነ። ኣብዚ ግዘ መፍትሒ ንምእላሽ ሃንደበታዊ ኣኼባ ብሄራዊ ሸንጎ ፀወዐ። እቲ ብሄራዊ ሸንጎ ግና ንመንግስቱ ከም ቀደሙ ኣይኮነሉን። የግዳስ ኣብቲ ስርዓት ውሽጢ ተሳተፍቲ ዝነበሩን ካልኦት ዝተዓደሙን እናተልዓሉ ንውልቀ መላኺ መንግስቱ ልክዕ ልክዑ ሃብዎ።

ኣባል እቲ ሸንጎ ዝነበሩ ሓደ ተሳታፊ “. . .ህዝብን መንግስትን ሑቐን ከብድን ኮይኖም እዮም። ካብዚ  ንመንግስቲ  ሑቚኡ ዝሃበ ህዝቢ ምንም ትፅቢት ምግባር ኣይከኣልን” ኢሎም ነቲ ባይታዊ ሓቂ ተዛረቡ። እዚ ምስቲ ዋና ኣዛዚ መበል 603 ኮር ዝኾኑ ጀነራል ኣበበ ሃይለስሴ “ህዝቢ ኣብ ጎድኒ ኢህወደግ እዩ ዘሎ” ዝብል ደብዳቤ ተመሳሳሊ ሓሳብ ዘለዎ ነበረ። ካልኦት ተዛረብቲ እውን ስርዓት ደርግ ኣብ ደንደስ መቓብር ከም ዘሎ፣ ዝተገበረ እንተተገበረ ዝመፅእ ለውጢ ከም ዘይህሉ ቁርፁ ነገርዎም።

ሓደ ዕድል ዝተውሃቦም መራሒ ሃይማኖት፣ መንግስቱ ካብቲ እዋን ንሱ ጀሚሩ  ምንም ዝመርሐሉ ሓይሊ ከም ዘይብሉ፣ እታ ዝተረፈቶ ከም ሃፀይ ቴድሮስ  ሽጉጡ ሰትዩ ምሟት  ጥራሕ ምዃና፣ እዚኣ ድማ ከም ዝገብራን ከም ዘይሃድምን እምነቶም ምዃኑ ገለፁ። መንግስቱ ከተግብሮ ድዩ ኣየተግብሮን እኳ ገና እንተኾነ “ሓደ ሰብን ሓደ ጥይትን ክሳብ ዝተርፈና ክንዋጋእ ኢና” ዝብል ኣሽካዕላል ዘረብኡ ግና ማንም ሰብ ኣይርስዖን። መንግስቱ ነቲ ኣኼባ ብምፅውዑ ኣዝዩ ተጠዓሰ። ብንደትን ምቑራፅ ተስፋን   ገፁ ክስመት ተኸደነ። ነቲ ኣኼባ ዝፀወዐሉ ዕለት ረገመ።/መፅሓፍ ጄነራሎቹ፣ ሻምበል እዮብ ኣባተ፣2002 ዓ.ም/

ሰበር ዜና ሬድዮ ኢትዮጵያ

ኣብቲ  ብሄራዊ ሸንጎ ተስፋ ዝቖረፀን ሰራዊት ኢህወደግ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝገብሮ ጉዕዞ መላሲ ከም ዘይብሉ ዘረጋገፀን ሌ/ኮ መንግስቱ ሃይለማርያም፣ ዕለት 13 ጉንበት 1983 ዓ.ም ረፋድ ናብ ማእኸል መሰልጠኒ ብላቴን ኢሉ ንእሽቶይ ኣውሮፕላን ተሳፊሩ ከደ። ድሕሪ ዝተወሰኑ ስዓታት ብሬድዮ ኢትዮጵያ ዝተሰመዐ ጋዜጠኛ ዳርዮስ ሞዲ ዘንበቦ ሰበር ዜና ግና መንግስቱ ናብ ወተሃደራዊ መሰልጠኒ ብላቴን ከም ዝኸደ ዝገልፅ ኣይኮነን። እቲ ሰበር ዜና “ምእንተ ህዝቢ ኢትዮጵያን ሰላም ሃገር”መንግስትነት ገዲፉ ካብ ሃገር ዝወፀአ ምዃኑ ዝገልፅ እዩ።  እዚ ዝሰመዐ ህዝቢ ተደመመ። ወዮ “ሓደ ሰብን ሐንቲ ጥይትን ክሳብ ዝተርፉና ክንዋጋእ ኢና” ዝበለ መንግስቱ፣  ሃዲሙ ዝምባብዌ ምእታዉ ተረጋገፀ።

ተጋደልቲ ኢህወደግ ምህዳም መንግስቱ ሃይለማርያም ምስ ሰምዑ ናብ ኣዲስ ኣባባ ዝኣትውሉ ዕለት ከም ዝቐረበ ዝበለፀ ተረድኡ። ኢህወደግ ኣብ ዙርያ ኣዲስ ኣበባ እዩ ከቢቡ ዘሎ። መንግስቲ ይህደም ኣይህደም ብዘየግድስ ንደርግ መሊእኻ ናይ ምቅባፅ ተልእኾ ኣለዎ። ኣብዚ መዳይ ሰራዊት ኢህወደግ ዓወት አየቋረፀን። ናብ ካሊእ መጥቃዕቲ ንምስግጋር ድማ ምድላው ተገበረ። እቲ ዝተርፍ ወፍሪ ስትራቴጂካዊ መጥቃዕቲ፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝፍፀም እዩ። ዝተውሃቦ ስያመ ድማ “ወፍሪ ወጋገን” ይብል። ከምቲ ሽሙ ድማ ብወፍሪ ወጋገን ኣዲስ ኣበባ 20 ግንቦት 1983 ዓ/ም ሓራ ወፅአት። ሓዱሽ ወጋሕታ ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ተበሰረ። ዶኩመንትስ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s